Banner
صفحه نخست > مــحـصـولات > اسید فرمیک

اسید فرمیک (جوهر مورچه)

اسید فرمیک (جوهر مورچه) یا متانوئیک اسید، ساده‌ترین عضو گروه کربوکسیلیک اسیدها است. فرمول شیمیایی آن HCOOH بوده و در طبیعت در نیش حشراتی مانند مورچه و زنبور یافت می‌شود. همچنین ترکیب عمده، ماده گزش‌زا در برگ گزنه‌است. ریشه لغوی فرمیک اسید از نام لاتینی مورچه (Formica) گرفته شده‌است. زیرا این ترکیب اولین بار از تقطیر تخریبی مورچه بدست آمد.

- خواص عمومی اسید فرمیک
اسید فرمیک به خوبی با آب و بیشتر حلال های آلی قطبی مخلوط می‌شود. در هیدروکربن ها هم تا حدی حل می‌شود. اسید فرمیک در فاز گازی و در هیدروکرین ها به صورت دیمرهایی است که با پیوند هیدروژنی به هم متصل شده‌اند. در فاز گازی پیوند هیدروژنی میان مولکول های اسید فرمیک باعث انحراف از قانون گازهای ایده‌آل می‌شود. اسید فرمیک در حالت مایع و جامد شامل شبکه‌ای نامحدود از مولکول هایی است که با پیوند هیدروژنی به هم متصل هستند. بیشتر خواص اسید فرمیک همانند خواص سایر اسیدهای کربوکسیلیک می‌باشد اما آن نمی‌تواند آسیل کلرید ایجاد کند. 
در صورت تشکیل هریک از این ترکیبات، تجزیه شده و مونواکسید کربن ایجاد می‌کنند. حرارت دادن اسید فرمیک باعث تجزیه آن بر CO می‌شود. اسید فرمیک به آسانی احیاء شده و به فرمالدئید تبدیل می‌شود. اسید فرمیک تنها کربوکسیلیک اسیدی است که توانایی شرکت در واکنش های افزایشی به همراه آلکن ها را دارد. اسید فرمیک و آلکن ها به آسانی باهم واکنش داده و استرهای فرمات ایجاد می‌کنند. در جدول 1 خواص فیزیکی اسید فرمیک ارائه شده است.

جدول 1: خواص فیزیکی اسید فرمیک

نام آیوپاک

فرمول شیمیایی

نام متداول

وزن مولکولی

دمای ذوب

دمای جوش

دانسیته

متانوئیک اسید

HCOOH

اسید فرمیک

gr/mol 46.03

°C 8.4

°C 100.8

g/cm3 1.22


- روش تولید اسید فرمیک
در صنعت تولید ترکیبات شیمیایی، فرمیک اسید به مدت طولانی به عنوان ترکیبی که بهره‌وری کمتری را داراست، تلقی می‌شد. قسمت عمده اسید فرمیک به عنوان محصول فرعی در تولید سایر ترکیبات شیمایی، به ویژه اسید استیک تولید می‌شود. اما با روند رو به رشد استفاده آن در مواد نگهدارنده و آنتی باکتریال در غذای دام، امروزه در صنعت به این منظور تولید می‌شود.
وقتی متانول و مونواکسید کربن در حضور یک باز قوی مانند مونواکسید سدیم باهم واکنش می‌دهند، مشتقی از اسید فرمیک به نام متیل فرمات تولید می‌شود. این واکنش در فاز مایع در فشار 40 اتمسفر انجام می‌شود. از آبکافت (هیدرولیز) متیل فرمات، اسید فرمیک ایجاد می‌شود.

- موارد مصرف و کاربرد اسید فرمیک :
اسید فرمیک در زمینه های مختلفی کاربرد دارد :
1.سنتز مواد شیمیایی و دارویی: اسید فرمیک به عنوان مواد افزودنی صنایع غذایی، در تولید کاتالیست آلومینیوم، سنتز مواد دارویی همچون انسولین و کافئین، سنتز پنتا اریتریتول، تولید روغن سویای اپوکسی شده بکار می رود. این ماده در تولید حشره کش ها، سموم نباتی و رنگ نساجی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذکر است عمده ترین مصرف اسید فرمیک در جهان در زمینه سنتز مواد شیمیایی می باشد.
2.دباغی و تولید چرم : در صنعت دباغی اسید فرمیک برای گندزدایی و خنثی کردن آهک در هنگام موزدایی پوست خام صرف می¬شود و در رنگرزی چرم نیز به عنوان یکنواخت کننده استفاده می شود.
3.خوراک دام: به منظور تسهیل در هضم علوفه دام ها اسید فرمیک افزوده می شود. اسید فرمیک بیشتر به عنوان نگهدارنده (جلوگیری از فاسد شدن) و آنتی باکتریال در غذای دام استفاده می‌شود. پاشیدن مقداری از آن روی علف تازه خشک شده از فساد و پوسیدگی آن جلوگیری کرده و مواد مغذی آن را تا حد بالایی حفظ می‌کند. برای جلوگیری از فساد غذای زمستانی دامها در مجتمع های بزرگ دامداری از این ماده استفاده می‌شود.
4.اسید فرمیک در مرغداری ها برای از بین بردن باکتری سالمونلا به غذای مرغ ها اضافه می‌شود. این ترکیب همچنین به مقدار ناچیز در صنعت نساجی و دباغی استفاده می‌شود. برخی از مشتقات آن مانند استرهای فرمات در صنعت خوشبوکننده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
5.صنایع نساجی : کاربرد اسید فرمیک در صنایع نساجی به شرح زیر است :
5.1.پایدار نمودن رنگ بر روی الیاف
5.2.در رنگ آمیزی الیاف طبیعی و مصنوعی همچون پشم و نایلون.
5.3.خنثی نمودن محلول قلیایی در هنگام شستشوی پارچه.
6.سایر مصارف : به عنوان عامل تنظیم کننده PH در خنثی نمودن محیط قلیایی مورد استفاده قرار می گیرد.
7.مصارف آرایشی بهداشتی : از دیرباز روغن مورچه به عنوان از بین برنده موهای زائد مورد استفاده قرار گرفته است. روغن مورچه ساقه مو را می سوزاند و باعث تاخیر در رشد آن می شود.
8.کاربرد فرمیک اسید در زنبورداری: یکی از دغدغه های اصلی زنبوردارن از بین بردن کنه های موجود در کندوی زنبور عسل خصوصا کنه واروا است. formic acid قابلیت از بین بردن 85 درصد کنه واروا موجود در کندوها را دارد. علاوه بر این قابلیت از بین بردن سایر کنه ها را نیز دارد. از دلابل محبوب بودن این اسید در بین زنبورداران می توان به سهولت استفاده، قیمت ارزان، عدم ورود به عسل و از بین بردن کنه های موجود در لاروها اشاره کرد.
علاوه بر کاربردهای ذکر شده، از مشتقات به دست آمده از formic acid برای مقابله با شرایط لغزنده جاده ها در کشورهایی نظیر اتریش و سوئیس استفاده می شود. این کشورها که همواره با زمستان های سخت و جاده های لغزنده مواجه هستند، اکنون از فرمات که نمک به دست آمده از فرمیک اسید است، استفاده می کنند. فرمات نه تنها از روش سنتی نمک پاشی موثرتر است، بلکه از نظر محیط زیست نیز سازگارتر است. زمانی که فرمات به درستی استفاده شود، به شدت در جلوگیری از لغزنده بودن جاده ها تاثیرگذار است. همچنین عملیات جمع آوری آن با ماشین و سایر تکنولوژی ها به مراتب راحت تر است.

- MSDS اسید فرمیک
اسید فرمیک ماده ای بی رنگ، سمی و خورنده است. بیشترین خطر فرمیک اسید در تماس با پوست یا چشم توسط مایع یا بخار غلیظ آن است. تماس پوست با مایع یا بخار آن باعث سوختگی شیمیایی و در صورت تماس با چشم ممکن است باعث ایجاد آسیب های دائمی در چشم شود. تنفس بخار آن موجب تحریک و سوزش دستگاه نفسی می شود. از آنجا که ممکن است مقادیری CO در بخار اسید فرمیک موجود باشد باید در نگهداری، حمل و نقل و استفاده از آن نکات ایمنی کاملا رعایت شود .
سازمان غذا و داروی آمریکا مقدار مجاز، بخار اسید فرمیک در هوای محیط کار را ۵ppm اعلام کرده‌است. اسید فرمیک به آسانی متابولیزه شده و از بدن دفع می‌شود. اما با این همه قرار گرفتن مداوم در معرض آن باعث ایجاد عوارض مزمن مثل ایجاد حساسیت های پوستی می‌شود. آزمایش روی حیوانات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی در معرض اسید فرمیک باعث ایجاد جهش ژنی و آسیب های کلیوی و کبدی می‌شود.

تماس با ما
address pic
تهران، یوسف آباد، خیابان 64، شماره 23
تلـفــن : 88053105-021
فکـس : 88034680-021